شيوه تربيت در اسلام
شيوه تربيت در اسلام
شيوه تربيت در اسلام
نويسنده :آيت ا.. مجتبي تهراني
اولين و تأثير گذارترين محيط ، محيط خانوادگي است و بطور کلي مسأله تربيت ، در هر محيطي که باشد، تدريجي الحصول است و انسان به تدريج روشها را ياد مي گيرد . البته در مقام مقايسه ميان روش فساد و روش صلاح، روش فساد براي انسان سريع تر حاصل شده و روش صلاح ، بطييء تر و کندتر صورت مي پذيرد. سرّ اين مطلب اين است که چون انسان حين تولد، از نظر شهوت و غضب و وهم يک حيوان بالفعل است و آن چيزهايي که از نظر انساني و الهي دارد. در او نهفته است و جنبه استعدادي دارد که بايد با تربيت شکوفا شود. لذا حرکت رو به صلاح، کندتر از حرکت رو به فساد اثر مي گذراد.
بحث اين است که هر چه کودک رشد حيواني پيدا کند، روش دادن به او مشکل تر مي شود تا به حالت تمييز برسد. به بلوغ طبيعي - نه شرعي - که برسد، کار مشکل مي شود. اگر کودک تربيت نشود، وقتي وارد محيط هاي بعدي مي شود، محيط آموزشي ،شغلي ، رفاقتي و ...- به جايي مي رسد که اگر آن وقت بخواهد اين قواي حيواني را مهار کند، کارش بسيار مشکل است. مي گويند: سرچشمه را با بيل مي شود گرفت؛ اما اگر همان ابتدا جلوي آن را نگيري ، بعداً با پيل هم نمي شود جلويش را گرفت!
تربيت بعد از دوران کودکي ،بسيار سخت است.
اينکه روي محيط خانوادگي تأکيد مي شود براي اين است که اولين محيط، محيط خانوادگي است . سازندگي و تربيت در آن، آسان تر از محيط هاي ديگر است. حال اگر انسان در کودکي تربيت نشد، و هواهاي نفساني در او غالب شدند، ديگر تربيت بسيار سخت ايت. در روايتي از حضرت عيسي (عليه السلام) يک تعبيري وجود دارد که مي گويد:«إنَّ الغالِبَ لِهَواه أشَدُ مِنَ الَّذي يَفتَحُ المَدينَه وَحدَهَ»؛ کسي که بخواهد بر هواي نفسش چيره شود ، سخت تر از کسي است که به تنهايي شهري را فتح مي کند.
کار به جايي مي رسد که اگر بخواهي جلوي اين افسار گسيختگي قواي حيواني را بگيري، مثل اين است که بخواهي به تنهايي شهري را فتح کني! کسي که بخواهد بر هواي نفسش چيره شود ، سخت تر از آن کسي است که به او بگويند برو به تنهايي يک شهر را فتح کن!
اينکه من بارها تأکيد کردم و بحث را روي محيط خانواده آوردم ، براي اين است که در اين محيط و در اين سن و سال ، هنوز هواي نفساني بر انسان چيره نشده است که بخواهي آن را مغلوب کني.
اگر کسي تربيت الهي را بپذيرد و مؤدب به آداب الهي شود، به رستگاري جاودانه مي رسد؛ يعني هم يک انسان مي شود و هم در بُعد الهي و معنوي رشد کرده و فرشته مي شود. سؤال اصلي اين است که حالا که مي خواهيم تربيت شويم و تربيت کنيم بايد از کجا شروع کنيم؟ اين يک بحث مستقلي است که الان شايد در ذهن همه هم باشد. البته چون اين بحث ها تقريباً همگاني است، در پاسخ به اين سؤال من نمي خواهم اصطلاحات پيچيده اي به کار ببرم. تنها به قدري که لازم است به مطالبي اشاره خواهم کرد.
امام صادق (عليه السلام):«يُؤَدَّبُ الصَّبي عَلَي الصَّوم »؛ بچه بايد براي روزه گرفتن تربيت شود. بعد هم سن اين کار را مشخص مي کند، مي فرمايد اين کار بين پانزده و شانزده سال انجام شود که پسربچه ناگهاني و به يکباره روزه نگيرد. از ظاهر شريعت بايد شروع کرد. از شکل و شمايلت ، پوششت و صحبت کردنت بايد شروع کني، تا برسي به روابطي که با ديگران - اشخاص صالح و فاسد- داري؛ همه اينها بايد بر اساس شرع تنظيم شود تا باطن اصلاح گردد.
اللهم صل علي محمد و آل محمد
منبع :پايگاه اطلاع رساني حضرت ايت الله العظمي حاج آقا مجتبي تهراني .
نشريه کودک، شماره 62.
/ج
قواي حيواني ، افسار گسيخته است!
هواي نفس يعني ، خواسته هاي حيواني بي مرز
سرچشمه را با بيل مي شود گرفت؛ اما...
بحث اين است که هر چه کودک رشد حيواني پيدا کند، روش دادن به او مشکل تر مي شود تا به حالت تمييز برسد. به بلوغ طبيعي - نه شرعي - که برسد، کار مشکل مي شود. اگر کودک تربيت نشود، وقتي وارد محيط هاي بعدي مي شود، محيط آموزشي ،شغلي ، رفاقتي و ...- به جايي مي رسد که اگر آن وقت بخواهد اين قواي حيواني را مهار کند، کارش بسيار مشکل است. مي گويند: سرچشمه را با بيل مي شود گرفت؛ اما اگر همان ابتدا جلوي آن را نگيري ، بعداً با پيل هم نمي شود جلويش را گرفت!
تربيت بعد از دوران کودکي ،بسيار سخت است.
اينکه روي محيط خانوادگي تأکيد مي شود براي اين است که اولين محيط، محيط خانوادگي است . سازندگي و تربيت در آن، آسان تر از محيط هاي ديگر است. حال اگر انسان در کودکي تربيت نشد، و هواهاي نفساني در او غالب شدند، ديگر تربيت بسيار سخت ايت. در روايتي از حضرت عيسي (عليه السلام) يک تعبيري وجود دارد که مي گويد:«إنَّ الغالِبَ لِهَواه أشَدُ مِنَ الَّذي يَفتَحُ المَدينَه وَحدَهَ»؛ کسي که بخواهد بر هواي نفسش چيره شود ، سخت تر از کسي است که به تنهايي شهري را فتح مي کند.
کار به جايي مي رسد که اگر بخواهي جلوي اين افسار گسيختگي قواي حيواني را بگيري، مثل اين است که بخواهي به تنهايي شهري را فتح کني! کسي که بخواهد بر هواي نفسش چيره شود ، سخت تر از آن کسي است که به او بگويند برو به تنهايي يک شهر را فتح کن!
اينکه من بارها تأکيد کردم و بحث را روي محيط خانواده آوردم ، براي اين است که در اين محيط و در اين سن و سال ، هنوز هواي نفساني بر انسان چيره نشده است که بخواهي آن را مغلوب کني.
قبول آداب شرعي ، رسيدن به فلاح ابدي است
اگر کسي تربيت الهي را بپذيرد و مؤدب به آداب الهي شود، به رستگاري جاودانه مي رسد؛ يعني هم يک انسان مي شود و هم در بُعد الهي و معنوي رشد کرده و فرشته مي شود. سؤال اصلي اين است که حالا که مي خواهيم تربيت شويم و تربيت کنيم بايد از کجا شروع کنيم؟ اين يک بحث مستقلي است که الان شايد در ذهن همه هم باشد. البته چون اين بحث ها تقريباً همگاني است، در پاسخ به اين سؤال من نمي خواهم اصطلاحات پيچيده اي به کار ببرم. تنها به قدري که لازم است به مطالبي اشاره خواهم کرد.
نقطه آغاز، ساختن ظاهر است
ضرورت آموزش ظواهر به فرزندان
امام صادق (عليه السلام):«يُؤَدَّبُ الصَّبي عَلَي الصَّوم »؛ بچه بايد براي روزه گرفتن تربيت شود. بعد هم سن اين کار را مشخص مي کند، مي فرمايد اين کار بين پانزده و شانزده سال انجام شود که پسربچه ناگهاني و به يکباره روزه نگيرد. از ظاهر شريعت بايد شروع کرد. از شکل و شمايلت ، پوششت و صحبت کردنت بايد شروع کني، تا برسي به روابطي که با ديگران - اشخاص صالح و فاسد- داري؛ همه اينها بايد بر اساس شرع تنظيم شود تا باطن اصلاح گردد.
رعايت ظواهر شرع در خانه، کار والدين با غيرت
اللهم صل علي محمد و آل محمد
منبع :پايگاه اطلاع رساني حضرت ايت الله العظمي حاج آقا مجتبي تهراني .
نشريه کودک، شماره 62.
/ج
تازه های مقالات
ارسال نظر
در ارسال نظر شما خطایی رخ داده است
کاربر گرامی، ضمن تشکر از شما نظر شما با موفقیت ثبت گردید. و پس از تائید در فهرست نظرات نمایش داده می شود
نام :
ایمیل :
نظرات کاربران
{{Fullname}} {{Creationdate}}
{{Body}}